It-Trumbettier (1999) huwa ktieb ta' poeżiji bil-Malti ta' Adrian Grima miktubin bejn poeżiji l-1989 u l-1995, bi traduzzjonijiet għall-Ingliż ta' Adrian Grima u Peter Serracino Inglott u tpinġijiet ta' Adrian Mamo u Raphael Vella.

Il-ktieb ġie ppreżentat fil-pubbliku għall-ewwel darba waqt lejla ta' poeżija u mużika li saret nhar it-18 ta' Frar, 1999, f'Sala Francis Ebejer ta' l-Università ta' Malta.

• Xi poeżiji minn It-Trumbettier bil-Malti    

• Xi poeżiji tradotti għall-Ingliż

• Xi poeżiji tradotti għat-Taljan    

• Poeżija tradotta għall-Ġermaniż

• Kummenti dwar It-Trumbettier    

• It-Tnedija tal-ktieb u l-kumment ta' l-awtur

• Il-Qoxra ta' quddiem u ta' wara tal-ktieb

Preżentazzjoni ta’

Trumbetti, Spekulazzjonijiet, u Nbejjed

Dan il-ktieb ili biex nippubblikah is-snin. Il-poeżiji li hemm miġburin fih ktibthom bejn l-1989 u l-1995; it-traduzzjonijiet u t-tpinġijiet domna naħdmu fuqhom madwar sena; it-tfassil tal-ktieb innifsu ħadilna ħafna żmien ukoll għax l-għodda li ħdimna biha tgħallimna nużawha aħna u nħaddmuha.

Iżda s-snin gerbu minn fuq dan il-ktieb għax fid-dinja tal-pubblikazzjoni hemm nies li jagħtuk kelma u ma jżommuhiex; hemm nies li jgħidulek li huma interessati fil-manuskritt imma ma jgħidulekx li l-interess tagħhom hu li jibqa’ manuskritt. Hemm nies li meta ċċemplilhom biex tistaqsihom humiex se jippubblikawh iħalluk tistenna jew jgħidulek biex iċċempel darb’ oħra, u mbagħad darb’oħra, u mbagħad darb’oħra, sakemm tixba’. Ħafna drabi ħadt l-impressjoni li d-deċiżjoni kienu ħaduha dak il-ħin stess li semmejtilhom il-poeżiji, imma ma kellhomx il-ħila jgħidu le mill-ewwel. Din ma nifhimhiex: nissuspetta li jkunu jridu jikkapparraw it-test għax jibżgħu, f’xi rokna mwarrba tal-moħħ essenzjali tagħhom, li jippubblikah xi ħadd mill-kompetituri u jagħmel balla liri. Naturalment dawn huma beżgħat għal kollox irrazzjonali, imma l-moħħ ta’ dawn l-ispekulaturi tal-kliem ma nifhmux. Forsi mhemmx x’tifhem.

Kien hemm ukoll min qalli le mill-ewwel, ftit; illum huma l-iktar nies li nirrispetta f’dak iċ-ċirku dejjaq fejn jitħarrku tant iġsma bla sinsla. Min-naħa l-oħra kien hemm min qalli li t-trumbetta kien se jdoqqha hu, spejjeż tiegħu, u għamilt seba’ xhur nistenna l-leħen oħxon tal-mużika ġo widnejja. Imbagħad irrealizzajt li mhux kull min jgħidlek li jrid idoqq it-trumbetta jrid, jew kapaċi, idoqqha. Tiskanta kemm hawn min jagħmel trumbetti.

Ma naħsibx li qed ngħid dan kollu biex nipprova niġġustifika l-fatt li qed nippubblika l-ktieb jien. Fl-aħħar mill-aħħar, mhux il-pubblikaturi jiddeċiedu fuq il-kwalità tal-kotba, imma l-qarrejja. Jien qed nirrakkonta din l-istorja l-ewwelnett biex inkun qlajtha minn fuq l-istonku, u t-tieni nett biex nikkritika lil min jinnegozja fil-kliem imma mhux kapaċi jżomm imqar kelma. It-titlu ta’ spekulaturi joqgħod aktar, għax wara kollox, ma jixtrux biex iżommu imma biex jerġgħu jbigħu.

Dan il-ktieb ili biex nippubblikah is-snin u issa fl-aħħar ħareġ. Jgħidu li l-inbid ġenwin, biż-żmien, jitjieb, imma jgħidu wkoll li l-inbid il-ħażin, biż-żmien isir ħall. Nittama li x’ħin tiftħu It-Trumbettier u dduquh ma toqogħdux kwieti sakemm tixorbuh kollu. U mbagħad nittama li wara jibqa’, għal ħafna żmien, ma jħallikomx kwieti.

Adrian Grima

3.2.99

L-idea li It-Trumbettier jiġi ppreżentat f’lejla ta’ qari u mużika hi mnebbħa mill-ħsieb li meta l-poeżija tissakkar ġol-ħabs pulit tal-kotba tkun qiegħda tiċħad ir-rabtiet tagħha ma’ forom oħra ta’ l-arti u ssaħħaħ il-fehma ta’ min jaraha, kultant bir-raġun, bħala irrelevanti.

Il-Kliem

It-Trumbettier huwa ddedikat lil Sandro Caruana (21.8.68 – 26.3.94). Iltqajt ma’ Sandro l-ewwel darba meta sibt ruħi fil-klassi tiegħu fil-primarja. Kellna xi ħames snin. Matul is-snin sirna ħbieb kbar.

Sandro kellu ħafna ħbieb, u dan bdejt nintebaħ bih meta kien tard wisq biex nistaqsih x’kien li ġiegħlu jinseġ tant rabtiet. Kellu enerġija ġewwiena li għadni sa llum ma nafx minn fejn ġiet u x’kienet qiegħda ssawwar ġewwa fih.

Uħud mill-poeżiji li jidhru f’It-Trumbettier jippruvaw jagħmlu tajjeb għall-ħin li stajt qattajt miegħu u ma qattajtux, għad-drabi li fittixni u ma sabnix. Dan il-ktieb huwa ddedikat lilu, imma huwa ddedikat ukoll lil ħafna nies li kien iħobb hu. Xi mkien, nittama, hemm ftit mill-ispirtu sensittiv imma bla kwiet tiegħu.

It-Trumbettier huwa wkoll tentattiv biex inżomm kuntatt ma’ ħabib tal-qalb li għaraf il-ħtieġa ġewwenija tiegħu li jgħix, aktar milli jgħid, il-kliem.

Disinn tal-qoxra ta' Adrian Mamo

Uħud mill-poeżiji bil-Malti

ILLEJLA, JEKK TRID ...

Illejla ninżlu fejn il-baħar, jekk trid,
u ngħoddu l-kwiekeb.

Illejla,
jekk il-fwieħa tal-baħar issakkarna,
nitilgħu max-xefaq
u noqogħdu nixxiegħlu mal-mewġ.

Jekk il-qamar jinkixef biżżejjed,
nistgħu nilagħbu bil-kuluri f'wiċċ l-ilma,
u niġbruhom wieħed wieħed,
u nlaħalħuhom,
u nerġgħu nitilquhom f'salt.

Jekk ma jkunx sar il-ħin,
u x-xemx ma tkunx tielgħa faċċata,
tista' tmidd rasek fuqi, jekk trid,
u nżommok f'idejja,
u xagħrek inxarrbu fuq sidri,
u nbandlek fuq l-ilma,
jekk trid.
 

IT-TRUMBETTIER

Fil-bar maġenb il-knisja tagħna
hemm wieħed trumbettier.
Jgħidu li bħalu,
fuq dil-blata qaqoċċa,
m'għandniex.
U min firex lilhinn
minn dal-weraq marsus
jgħid li lanqas fil-Mediterran
bla qies.

Dal-lejl
l-imgħallem daqq sas-sagħtejn
u xorob sa l-erbgħa.
Wara straħ daqsxejn,
qam,
u ħareġ mill-bar
bħallikieku xejn.

Illejla se jerġa' jdoqq
mill-għaxra ta' bil-lejl.
ħasra, għax dak il-ħin,
min jisimgħu,
għalkemm jieħu gost,
ma jifhem propju xejn.
Skond l-imgħallem
m'hemmx għalfejn.
Sadattant,
bejn għafsa ta' qalb u oħra,
bejn grokk u tnejn,
illejla bi ħsiebu jerġa'
jiskorri s-sagħtejn.

 

L-IMĦABBA BħAL MURTAL

L-imħabba bħal murtal.
Meta tisplodi tifqa' s-sema
b'kuluri jgħajtu ...
u mbagħad tħallihom jaqgħu bil-mod
fil-qlub.

L-imħabba bħal murtal.
Jekk trażżnu żżejjed
tkun qed tilgħab bin-nar.

L-imħabba kaxxa nfernali
mimlija kuluri
jixegħlu 'l xulxin.
 

ID-DUBJU FATALI

Fiċ-ċella fejn dendlu
lil sieħbi minn qalbu
hemm żewġ assassini
mdejqin qed jinqalbu:
ir-raġel li riedu
jeħdulu minn rasu,
mitilhom bid-dubju
li ħadd ma ta kasu.
 

AĦNA LI NĊAFĊFU SAQAJNA

Il-mewt taħsilna wieħed wieħed,
u mbagħad titlaqn' għal rasna.
U aħna li nċafċfu saqajna fiha mix-xatt,
inbaxxu rasna.
Iżda meta jegħreq xi ħadd quddiemna
induru biex ngħoddu kemm fadal
madwarna.

Il-mewt folla kbira wisq għall-knisja tagħna,
u n-nies tfur fuq l-għetiebi u z-zuntier
u t-toroq ta' madwarha.
Il-mewt taħslilna wiċċna biex narawha
toqtor fina.
Imbagħad titlaqna.
 

IL-ĠARR TAL-PIŻIJIET

Hemm nies f'did-"diviżjoni",
li kien "dipartiment",
li tgħallmu jfarfru kmieni,
li jfarfru sew, bl-amment.

Hemm numru ta' ħaddiema
li m'hemmx kuxjenza f'ruħhom,
li x-xuxa draw jerfgħuha,
għax inzertat ġiet fuqhom.

Mill-bqija xejn ma jerfgħu
saħħithom ma tagħtix:
"Sabiħ, jiddispjaċini,
f'dil-biċċa ma naħtix.
Trid tkellem 'il ħaddieħor,
li llum, (kemm ġiet ħażin!)
inzerta llarga naqra;
ġej żgur, ma nafx fi x'ħin ...
Inzerta llum bis-sick-leave ...
inzerta mhux hawn ġew ...
inzerta kors dalgħodu ...
bħalissa naħseb bdew ..."

X'kors hu? staqsejt ġo ruħi:
weightlifting żgur mhuwiex.
Possibbli jsiru l-korsis?
U korsis tgħid fuqhiex?

"Jekk terġa' tgħaddi għada,
isolvihielek żgur.
Imm' għada, stenn ... insieha,
filgħodu għandu jmur
għal konferenza stampa
flimkien mad-direttur
dwar strateġiji ġodda,
viżjoni għall-futur."

ħarist fil-ġenb u rajtu:
avviż ta' ftit kelmiet,
miktub bil-lingwa tiegħi
li ftit taraha f'kitbiet;
l-avviż kien jgħid, fil-qosor,
BL-GĦAJAT MA TIEĦU XEJN,
avviż għal ħafna qabli
li bħali baqgħu b'xejn.
 

Għaddew ftit ġranet sewwa
sakemm f'did-diviżjoni
sibt raġel li ndagali
bla ħtieġa ta' viżjoni.
Ipprova, ‘rrid nammetti,
u mexa mhux ħażin,
però sab bosta toroq
bħas-soltu magħluqin ...
uħud bit-titli ġodda,
uħud bil-prużunzjoni,
oħrajn bl-istrateġiji,
u partita bil-viżjoni

"Int tagħmel il-weightlifting?"
staqsejtu donni naf.
U dak mistagħġeb qalli,
"ħanina, kif kont taf?"
"Intbaħt mill-ftuħ ta' sidrek,
mill-firxa ta' dirgħajk,
mill-fatt li tħobb tiċċaqlaq,
flok tibża' tmidd saqajk."
 

TONIGHT, PERHAPS

Tonight, if you like,
we'll sit beside the sea
and count the stars.

Tonight,
if the scent of the sea consumes us,
we'll climb the horizon
and let the waves amuse us.

If the moon bares enough of itself,
we can play with the colours on the surface,
we can pick them one by one,
and rinse them,
and let them go at once.

And if there's still time,
and the sun hasn't risen before us,
if you like
you can lay your head on me,
and I'll hold you in my arms,
I'll wet your hair upon my chest
and swing you lightly,
if you like.
 

THE TRUMPETER

A trumpeter lurks
in the pub by our church.
According to hearsay
he's quite unique
on this artichoke rock.
And according to venturers
beyond its packed layers
even in the vast Mediterranean.

Last night
the master played till two
and drank till four.
Then he had some rest,
woke up,
and walked out of the bar
as if nothing were.

Tonight he'll start again
at ten p.m..
It's a shame, 'cause at that time,
his audience will enjoy it,
but they won't understand a thing.
The maestro says it's no loss.
Tonight
he'll break his heart a time or two;
he'll drink one tot or just a few;
but nonetheless
he'll play his soul again
till after two.
 

LOVE IS LIKE A PETARD

Love is like a petard.
When it explodes it fires up the sky
with raging colours ...
and then it lets them settle down
in our hearts.

Love is like a petard.
If you compound it too hard
you're playing with fire.

Love is a feast of fireworks
laden with colours
igniting each other.
 

THE FATAL DOUBT

In the cell where they hanged
my mate from his heart
there are two bored murderers
falling on top of each other.
The man they hoped
to force to speak
was killed by the fear
he had been forgotten.